<< terug naar het overzicht

Aangezien ik zelf een genderinclusieve aanspreekvorm hanteer, word ik regelmatig gevraagd: hoe werkt dat nou? Alhoewel taal constant aan het ontwikkelen is, ontwikkeld de basis-grammatica van taal toch echt minder snel. Zoiets duurt heel lang, voordat het echt helemaal is ingeburgerd. Maar, er moet ergens worden begonnen, dus ik ben super blij met het feit dat jij dit interessant vindt en de tijd neemt om het te lezen. En nog blijer als jij wilt gaan oefenen om het je eigen te maken!

Persoonlijke voornaamwoorden in de Nederlandse taal

Eerst even een stukje uitleg over persoonlijke voornaamwoorden. In de Nederlandse taal hebben we de volgende persoonlijke voornaamwoorden:

PersoonOnderwerpsvormNiet-onderwerpsvorm
Volle vormGereduceerdVolle vormGereduceerd
eerste enkelvoudik‘kmijme
tweede enkelvoudjij, ujejou, uje
derde enkelvoudhij, zijie, die, ze, het, ‘them, haar‘m, ‘r, d’r, ze, het, ‘t
eerste meervoudwijweons
tweede meervoudjullie, ujejullie, uje
derde meervoudzijzehen, hunze

Zo zeg je bijvoorbeeld:

Ik ga naar de supermarkt
Ga jij met mij mee?
Komt hij ook naar het feestje?
We gaan samen met hem praten.

Persoonlijk voornaamwoorden kunnen altijd vervangen worden door een naam. Loopt de zin dan niet meer lekker? Dan is het dus geen persoonlijk voornaamwoord! Bijvoorbeeld:

Vraag je dat aan ons?
Zullen we samen naar ons huis gaan?

Vraagt Eelste dat aan Rosa en Marie?
Zullen Rosa en Marie samen naar ons huis gaan?

In het 2e geval is ons een bezittelijk voornaamwoord.

Genderinclusieve optie

Het moge duidelijk zijn dat we in het Nederlands alleen een mannelijke (hij/hem) en vrouwelijke (zij/haar) optie hebben qua persoonlijk voornaamwoord. Daarom heeft Transgender Netwerk Nederland, in navolging op de Zweedse toevoeging van han/hen in het officieel woordenboek, een verkiezing georganiseerd om te besluiten welke vorm wij in het Nederlands gaan gebruiken. Na een inventarisatie van alle vormen die mensen mogelijk achtten (denk aan ‘ner’, ‘xer’, ‘per’, etc etc) zijn de meest genoemde vormen onder elkaar gezet voor een verkiezing. Uiteindelijk is de uitkomst een woord dat we al kennen, namelijk: hen/hun (/die).

Maar, dat is toch meervoud? Ja, zoals we het nu kennen is het meervoud. De nieuwe versie die we gaan toevoegen is hen/hun in het enkelvoud. Net zoals zij, ze en u ook zowel in het meervoud als in het enkelvoud kunnen. In het Engels wordt de genderneutrale they/them gebruikt, een gebruik dat al teruggaat naar de 14e eeuw: ‘Everybody loves their mother’. Als we die vertalen in het Nederlands zeggen we toch vaak ‘Iedereen houdt van z’n moeder’. Best gek, vrouwen hebben toch ook een moeder? Het idee van het genderinclusieve hen/hun is dat je dus nu kunt zeggen ‘Iedereen houdt van hun moeder’.

Oftewel:

Hij/zij gaat naar de supermarkt.
Komt hij ook naar het feestje?
Is dat zijn/haar fiets?
We gaan samen met hem praten.

Hen gaat naar de supermarkt.
Komt hen ook naar het feestje?
Is dat hun fiets?
We gaan samen met hun praten.

Wacht even, hoe?

PersoonOnderwerpsvormNiet-onderwerpsvorm
Volle vormVolle vorm
derde enkelvoudhij, zij, henhem, haar, hun

Met hen kun je dus hij en zij vervangen: het onderwerp van de zin. Met hun kun je de niet-onderwerpsvorm van hem/haar vervangen. Naast hen/hun bestaat er al het gebruik van die, en uiteraard kan ook de naam worden gebruikt.

Neem bijvoorbeeld dit stukje uit het verhaaltje ‘Verliefd‘ (Nicole Martens, januari 2018):


Op school ziet ze Mirte en even schrikt ze. Maar Mirte weet natuurlijk niet wat zij gedroomd heeft, het was niet echt tenslotte! Mirte is vrolijk als altijd en kletst tegen haar over het weekend en wat ze allemaal gedaan heeft. Ze heeft niet eens door dat Marit nauwelijks reageert. Marit zit nog steeds met haar hoofd bij haar droom. Dan ziet ze Stan lopen. Haar hart maakt een sprongetje. Wat is hij toch leuk! Maar Stan lijkt alleen maar oog te hebben voor Mirte en ziet haar niet eens staan. Wat is het toch lastig om verliefd te zijn. Zeker als de ander overduidelijk niet verliefd op jou is! Denkt Marit.

Nu ga ik alle genderspecifieke persoonsvormen vervangen door genderinclusieve versies:


Op school ziet hen Mirte en even schrikt Marit. Maar Mirte weet natuurlijk niet wat hen gedroomd heeft, het was niet echt tenslotte! Mirte is vrolijk als altijd en kletst tegen hun over het weekend en wat hen allemaal gedaan heeft. Hen heeft niet eens door dat Marit nauwelijks reageert. Marit zit nog steeds met hun hoofd bij hun droom. Dan ziet Marit Stan lopen. Hun hart maakt een sprongetje. Wat is hen toch leuk! Maar Stan lijkt alleen maar oog te hebben voor Mirte en ziet hun niet eens staan. Wat is het toch lastig om verliefd te zijn. Zeker als de ander overduidelijk niet verliefd op jou is! Denkt Marit.

Zoals je ziet heb ik hier en daar het persoonlijk voornaamwoord vervangen door de naam van degene waar het over gaat. Het gebruik van hij/zij vereist dat je goed oplet over wie het gaat, en dus moeten we door gebruik van slechts 1 categorie (ipv 2 waarbij in het voorbeeld ‘hij’ duidelijk naar ‘Stan’ verwijst) goed opletten dat het helder blijft over wie we het hebben. Ik ken echter mensen waarbij het sowieso wel handig is om zo min mogelijk hij/zij verwijzingen te maken, want die kunnen het überhaupt al niet volgen…

Oefenen

Tja, en als je dus mee wilt doen met het introduceren van deze genderinclusieve aanspreekvorm – handig voor als je niet weet of degene waar je naar verwijst een man/vrouw/anderszins is én respectvol naar hen die genderinclusief wensen te worden aangesproken – dan is het oefenen geblazen. Net als op de basisschool!

Klik hier om de oefenen. Je vindt er ook deze blog nogmaals terug, als een geheugensteuntje. Let wel: het werkt het beste op tablet of de laptop.

Problemen met het oefenen? Laat het me weten. Het is de eerste ‘cursus’ die ik op deze manier online zet, dus er kunnen wat kinderziektes inzitten.


2 reacties

Amar · oktober 27, 2019 op 8:41 pm

Ongetwijfeld zullen veel mensen dit onzin vinden. Het zij zo. Zelf vind ik het geweldig: er niet alleen over kunnen lezen, maar het ook meteen kunnen oefenen. Ik ga op zoek naar méér van zulke oefeningen, want hoe graag je ook zo wil kunnen spreken ( en liever nog: aangesproken worden), het zal ‘n kwestie van véél oefenen zijn voor het je spontaan uit de mond rolt.
Zouden er trouwens al boeken ( fictie) bestaan waarin deze genderinclusieve taal voorkomt?

    Admin bar avatar

    drs. Eelste · oktober 28, 2019 op 2:14 pm

    Dag Amar!
    Ik denk er zo over: de mensen die het onzin vinden, die hoeven niet op deze website te kijken. En ik ben er blij mee dat jij het wel hebt kunnen vinden, en er zo blij mee bent. Het is zeker een kwestie van veel oefenen, ik ga mijn best doen om meer oefeningen online te zetten! Kun je hier nog meer oefenen…
    Of er al (fictie)boeken bestaan met genderinclusieve taal, heb ik eigenlijk geen idee van. Ik ben ze nog niet tegen gekomen, maar mocht het wel bestaan, dan krijg ik graag de titels doorgestuurd!

Geef een reactie

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.

%d bloggers liken dit: