Een sociaal concept, deels gebaseerd op de biologische sekse

Gender is een sociaal concept dat verandert gedurende de tijd, en van cultuur tot cultuur. Op andere plekken en in andere tijden leven mensen dus niet in ons binaire genderstelsel, maar zijn er andere vormen voor de indeling van de sociale rollen tussen mensen.

WAT IS GENDER?

Gender refereert aan de sociale, culturele en historische verschillen tussen groepen mensen die vaak ingedeeld zijn op basis van hun sekse: de biologische en fysieke verschillen tussen deze mensen. Gender refereert daarbij bijvoorbeeld aan ‘mannelijk’ en ‘vrouwelijk’ (verwijzend naar het gedrag van de persoon), waar sekse refereert aan ‘man’ en ‘vrouw’ (verwijzend naar de geslachtsdelen). De manier waarop wij gender indelen is dus een sociaal concept, bedacht door de mens.

WIST JE DAT…
De Bugis in Zuid Sulawesi erkennen 3 sekses (man, vrouw, intersekse) en 5 genders: oroané, makkunrai, calabai, calalai, en bissu. Deze representeren de biologische man en vrouw die zich ook als respectievelijk man en vrouw identificeren; de biologische man en vrouw die als respectievelijk vrouw en man identificeren; en de non-binaire priester.
Lees meer >>

GENDERDIVERSITEIT

We leven in Nederland in het binaire genderstelsel met daarin de opties ‘man’ en ‘vrouw’. Toch blijkt dat al sinds oudsher er een behoorlijke groep mensen zijn die moeite hebben met die 2 hokjes. De reden om een roep te doen voor meer ‘genderneutraliteit’… Of voor genderinclusiviteit? Neutraliteit suggereert namelijk dat mensen neutraal kunnen zijn: onzijdig/ onpartijdig/ niet het één of het ander. Best gek, want iedereen is toch iets, is iemand? Daarom gebruik ik genderinclusiviteit: er is een enorme diversiteit aan genders, en die mogen er allemaal zijn!

Voor sommige mensen is best lastig is om te begrijpen hoe dit nou in elkaar zit. Wat is gender, en hoe onderscheidt dat zich van bijvoorbeeld seksuele voorkeur, je fysieke lichaam en hoe je je kleedt? Daarom geef ik hier workshops in, en ben ik druk bezig met een boek over dit onderwerp. In simpele taal alles rustig uitleggen. Omdat gender ons allemaal aangaat!

GENDER EN OPVOEDING

Er is steeds meer interesse in genderdivers opvoeden: zowel bij ouders als bij scholen en docenten. Wat is dat eigenlijk, ‘genderbewust opvoeden‘? Of, ‘genderinclusief opvoeden’? Wel: het zijn alternatieven op een ‘genderspecifieke opvoeding‘, waarbij het kind wordt opgevoed volgens de sociale normen en waarden van de gender die ‘past’ bij de (uiterlijke) sekse, de genitaliën, van de baby. 

Genderspecifiek opvoeden: wanneer een baby wordt geboren met een penis, wordt de kamer blauw geschilderd, krijgt de baby blauwe kleertjes met tractors erop, krijgt het mechanisch speelgoed, wordt er minder aan uitgelegd, wordt deze uitgelegd dat ‘jongens niet huilen’, wordt het kind vaker naar buiten gestuurd om te spelen, etc… 

Genderdivers opvoeden is dus juist níet het kind opvoeden naar aanleiding van de uiterlijke kenmerken van het kind, maar naar aanleiding van de persoonlijkheid van het kind zelf. Wil het kind met poppen spelen? Prima. Wil het kind met tractors spelen? Prima. Moet het kind huilen? Troost het. Etc. 
Veel ouders zijn in de overtuiging dat ze dit al doen. En dat de genderspecifieke ‘neigingen’ van het kind, helemaal uit het kind zelf komen. Er is 1 feit dat dit ondermijnt: alle kinderen zijn in de basis – afgezien van hoe ze plassen – fysiek hetzelfde tot de puberteit arriveert. Er is dus géén aangeboren voorkeur voor roze en poppen, blauw en vechten: dit is allemaal (onbewust) sociaal aangeleerd. 

“We doen alsof het zijn van een man of het zijn van een vrouw eigenlijk een interne realiteit is, of iets dat simpelweg waar is over onszelf, een feit vormt over ons, maar eigenlijk is het een fenomeen dat constant geproduceerd en gereproduceerd wordt. Dus het zeggen dat gender performatief is, is zeggen dat in den beginne niemand een gender is.”
– Judith Butler (vertaling door drs. Eelste)